Lifandi Vķsindi
 
Prenta
16.03.2006     4. Tölublaš 2006 af Lifandi Vķsindum komiš śt
4. tbl. 2006
4. tbl. 2006
Mešal efnis ķ 4. tölublaši 2006:

Plįnetur stękkušu ķ ringulreiš
Fundur plįnetunnar Xenu sem og annarra risaloftsteina blęs nżju lķfi ķ svonefnda jarla-kenningu. Standist hśn, er aš finna milli 10 – 12 óžekktar plįnetur lengst śti ķ Kupierbeltinu. Og gagnstętt fyrri hugmyndum stjörnufręšinga var bernska sólkerfisins ein allsherjar ringulreiš sem stóš ķ milljónir įra.

Dżrin leika sér aš tölum
Simpansar geta lagt saman, fuglar geta haldiš fjölda eggja ķ hreišri sķnu til haga og salamöndrur vita aš žrķr er meira en tveir. E.t.v. getur talnaspeki dżranna hjįlpaš okkur aš skilja hvernig viš sjįlf lęrum stęršfręši, og hvernig sjśkdómar ķ heilanum myndast.

Faraóarnir žjįšust stöšugt af tannpķnu
Fyrir Forn-Egypta hefur hver mįltķš veriš samfelld plįga. Tennur žeirra voru ķ svo slęmu standi aš žeir įttu ķ erfišleikum meš aš tyggja matinn - ef allar tennur höfšu žį ekki rotnaš alveg śr. Nś eru vķsindamennirnir ķ žann veginn aš finna orsökina fyrir žessum verstu tönnum sögunnar.

Hinn óžekkti helmingur heilans
Heilasérfręšingar hafa tališ aš taugafrumurnar vęru stórstjörnur heilans. Žęr ęttu einar heišurinn aš greindinni og gętu lķka veriš žeir skśrkar sem orsökušu heilasjśkdóma. En helmingur heilans er reyndar geršur śr svonefndum fylgdarfrumum. Og nś hafa vķsindamennirnir komist aš žvķ hve stóru hlutverki žęr gegna.

Hér rifnar Afrķka ķ tvennt
Sigdalurinn hefur myndast vegna milljón rśmkķlómetra af fljótandi kviku sem stöšugt žrżstir undir yfirborš jaršar eins og ķ gufužrżstipotti. Žessir fimbulkraftar hafa skoriš 3.000 km langan flįka gegnum Austur-Afrķku og kunna aš snķša meginlandiš ķ tvennt.

Vķsindamenn ķ efstu deild
20.000 vķsinda- og tęknimenn halda Max Planck stofuninni fremstri ķ flokki į nįnast öllum svišum vķsinda

Leita í greinasafni
Lesendur įlķta...

Guš er
Ekki til
Algóšur
Almįttugur
Hinn mikli andi
Eins og lżst er ķ Bilķunni
Jesś Kristur
Veit ekki
Allt žetta og miklu meira
 

Spurningin...
Af hverju fara eldingar ķ krįkustigu?
Žegar mašur sér eldingu slį nišur ķ jöršu gerist žaš aldrei lóšrétt. Hvers vegna velur eldingin ekki bara stystu leiš? Elding er stór neisti og viš erum vön aš neisti fari beinustu, stystu leiš aš marki sķnu. Ķ tilviki eldingar ķ žrumuvešri žarf žó aš leggja marga kķlómetra aš baki og ferliš viš aš mynda eldingu gerist žvķ ķ minni žrepum. Neisti myndast vegna spennumismunar og hvaš eldingar varšar er žetta spennumismunur milli žrumuskżsins og jaršar. Įšur en elding myndast veršur žessi grķšarlegi spennumunur til aš rafeindir leita frį skżinu ķ įtt til jaršar. Žessar rafeindir sękja nišur į viš ķ svonefndum eldingargöngum žar sem andrśmsloftiš jónast. Eldingagöngin fęrast ķ įtt til jaršar ķ smęrri žrepum eša um 50 m ķ hvert sinn og ķ žessu ferli fylgir rafeindastraumurinn žvķ lagi ķ loftinu sem best leišir. Žaš getur veriš smįvęgilegur munur į leišinni sem įkvaršar įttina og eldingargöngin eru žvķ köntuš og ójöfn. Žegar eldingin nįlgast yfirborš jaršar leitast aukiš magn rafeinda viš aš fį samsvarandi śthlešslu frį yfirborši jaršar sem greinist upp į viš ķ įtt aš žrumuskżinu. Žegar göngin tvö mętast veršur skammhlaup ķ kerfinu og hinn mikli spennumunur leysir śr lęšingi öflugan straum gegnum eldingagöngin. Afleišingin er sżnileg elding sem fylgir formi ganganna. Oft greinist eldingin nišur viš jöršu, žar sem rafeindirnar hafa myndaš hlišargreinar ķ leit žeirra aš yfirborši jaršar. Form eldingar er žvķ myndaš ķ ferli sem um margt minnir į ferš vatns um landslag. Stefna hreyfingarinnar ręšst af smįatrišum sem verša til aš eldingin hreyfist ķ krįkustigum.