Lifandi Vísindi
 
Prenta
07.12.2008     14. Tölublað 2008 af Lifandi Vísindum
14. tbl. 2008
14. tbl. 2008
Meðal efnis í 14. tölublaði 2008

Öflugustu sprengingar alheimsins
Hinir dularfullu ofurseglar senda frá sér gríðarlega orku. Stjörnufræðingar leita nú að kraftinum á bak við sjaldgæfustu stjörnur Vetrarbrautarinnar.

Villtustu flaugar Luftwaffe
Undir lok síðari heimsstyrjaldar þróuðu Þjóðverjar með mikilli leynd fjölmargar nýjar gerðir flugvéla. Sumar voru frumstæðar sjálfsmorðsflaugar, aðrar fólu í sér nýjustu tækni sem að stríði loknu og fram til þessa daga hefur reynst notadrjúg í loftvörnum annarra landa.

Hvert eigum við rætur að rekja?
Fyrir aðeins eitt hundrað árum var uppruna okkar einvörðungu leitað í steingervingum. Árið 1924 fannst fyrsti steingervingurinn í Afríku, Taung-ungbarnið, fyrir algera tilviljun í námu í Suður-Afríku.

Hver hreyfing verður að rafmagni
Ný tækni getur umbreytt orkunni úr einnar mínútu göngu í hálftíma spjall í farsíma.

Stofnfrumur geta bætt öll líffæri
Á síðustu árum hafa vísindamenn sem fást við stofnfrumurannsóknir náð miklum árangri í rannsóknum sínum. Standi niðurstöður þeirra undir væntingum ættu siðferðilegar spurningar um meðhöndlun stofnfrumna brátt að heyra sögunni til. Jafnframt verður mögulegt að láta stofnfrumur endurbyggja sýkta vefi alls staðar í líkamanum.

Líffræðingar hlusta á söng hvala
Einna erfiðast er að rannsaka hvali í náttúrunni af öllum spendýrum. Margar tegundanna lifa mestan hluta ævi sinnar í myrkri undirdjúpanna, þar sem heyrnin er mun mikilvægari en sjónin. Því hefur rannsóknarskipið Song of the Whale sérhæft sig í að rannsaka hvalastofna einfaldlega með því að hlusta eftir þeim.

Leita í greinasafni
Lesendur álíta...

Guð er
Ekki til
Algóður
Almáttugur
Hinn mikli andi
Eins og lýst er í Bilíunni
Jesú Kristur
Veit ekki
Allt þetta og miklu meira
 

Spurningin...
Geta dýr leyst upp fóstur?
Er það rétt að tíkur geti leyst upp fóstur sín ef ekki árar til að fæða hvolpa? Bæði menn og dýr eiga á hættu að meðgöngu ljúki fyrir eðlilegan tíma. Ýmsar ástæður geta verið fyrir þessu, svo sem fæðuskortur eða kuldi, en líka eiturefni, sjúkdómar eða jafnvel erfðagallar. Þegar afkvæmi fæðast svo vanburða að þau geta ekki lifað utan legsins er talað um fósturlát, en í flestum tilvikum birtast engin sýnileg ummerki um endalok meðgöngunnar. Mjög ung fóstur leysast einfaldlega upp í móðurlífinu. Þetta er mjög algengt fyrirbrigði í dýraríkinu og gerist yfirleitt mjög snemma, eða meðan væntanlegt afkvæmi er enn aðeins svonefndur fósturvísir. En þroskaðri fóstur geta þó einnig leyst upp. Þetta kemur m.a. fyrir meðal nagdýra, kanína, svína, katta og hunda. Meðal hunda er algengt að fóstur nái ekki að þroskast. Rannsóknir hafa sýnt að flækingstíkur í borgum í þróunarlöndum eiga mjög oft á hættu að missa fóstur. Þessir flækingshundar lifa við afar erfið skilyrði, búa oft við matarskort og sjúkdómar eru algengir. Til að auka líkurnar á vel heppnaðri þungun og að afkvæmin komist á legg, fæða mörg spendýr afkvæmi sín á heppilegum árstíma, sem sagt þegar fæðuframboð er mikið. Þetta er ein af ástæðum þess að kvendýr spendýrategunda – að undanteknum æðri prímötum – eru aðeins móttækileg fyrir frjóvgun á ákveðnum árstímum. Kvendýr sumra spendýrategunda hafa líka þróað þann eiginleika að geta frestað því að þroska frjóvgað egg þar til aðstæður til þungunar batna. Þess háttar hlé í fósturþróuninni eru þekkt hjá sumum nagdýrum, björnum, selum, hjörtum og leðurblökum. Þá er frumfósturvísirinn umvafinn eins konar hlífðarkápu og festir sig ekki við móðurlífsvegginn fyrr en aðstæður til áframhaldandi þroska eru orðnar vænlegri.