Skjalasafnið
Ítalinn Leon Battista Alberti var einn af þúsundþjalasmiðum endurreisnartímans. Hann var rithöfundur, listamaður, arkitekt og áhugamaður um dulmál. Árið 1467 lýsti hann kóðahjóli sem samsett var úr tveimur málmskífum. Sú ytri var föst en þeirri innri mátti snúa. Á ytri skífunni voru bókstafirnir í stafrófsröð en mynstrið á innri skífunni var annað. Með hjálp kóðahjólsins var hægt að senda skilaboð sem ekki var unnt að lesa nema viðtakandinn hefði sams konar kóðahjól og vissi hvernig ætti að stilla það. Fram til þessa tíma höfðu menn getað leyst flestar gerðir dulmáls með tíðnigreiningu, sem sé bera saman hve oft tiltekið tákn kemur fyrir í textanum með samanburði við tíðni bókstafsins í tungumálinu. Það var Lesa meira
Landbúnaður á hótelþaki
Árið 1904 var Ansonia-byggingin í New York opnuð. Hér var 17 hæða hótel og flottheitin meiri en áður höfðu sést. Í anddyrinu var stærðar gosbrunnur þar sem selir voru á sundi og gestir gátu fengið mat framreiddan á herbergjum sínum. Sérvitur auðmaður, William Earl Dodge Stokes, teiknaði hótelið. Meðal hugmynda hans var sú, að bjóða upp á alveg ferskar afurðir. Lesa meira
Þjóðin sé bardagafær
Eftir fyrri heimstyrjöld lagðist spænska veikin þungt á íbúa Evrópu og varð um 20 milljón manns að bana. Í síðari heimsstyrjöld óttuðust menn annan faraldur og árið 1942 hratt breska heilbrigðisráðuneytið af stað auglýsingaherferð undir yfirskriftinni „Hósti og hnerrar dreifa sjúkdómum“. Og föðurlandsástin var látin fylgja með: „Höldum þjóðinni bardagaf Lesa meira
Kafbátur sökk eftir klósettferð
Á lokadögum seinni heimsstyrjaldar þurfti skipstjóri þýska kafbátsins U-1206 á klósettið. Kafbáturinn var á siglingu á um 60 metra dýpi meðfram norðurströnd Skotlands. Því miður kunni skipstjórinn, Karl Adolf Schlitt, ekki í smáatriðum á þetta nýja klósett sem nýbúið var að setja upp. Hann kallaði tæknimenn sína á vettvang og þeir opnuðu – því miður ranga Lesa meira
Jafnvel börn geta notað Gillette
Árið 1903 byrjar Gillette að framleiða rakvél með skiptanlegu blaði. Í október það ár birtast fyrstu auglýsingarnar í blöðum og tímaritum. Í auglýsingunum er lögð áhersla á öryggi, ásamt því að eftir raksturinn sé húðin jafn mjúk og á kornabarni. Já, jafnvel kornabarn getur notað Gillette án þess að skera sig. Lesa meira
Mislukkaður stórhjóladreki
Af öllum þeim vopnum sem upp hafa verið fundin í sögunni er rússneski keisarabryndrekinn trúlega eitt hið merkilegasta. Bryndrekinn var smíðaður 1914 og vóg um 40 tonn. Að framan voru tvö risavaxin hjól, 9 metrar í þvermál, en að aftan var eitt hjól, að vísu þrefalt en aðeins 1,5 m í þvermál. Afturhjólið var notað til að stýra. Stærð framhjólanna átti að try Lesa meira
Fyrsta Everest-gangan kannski 1924
Samkvæmt kennslubókunum voru það Nýsjálendingurinn Edmund Hillary og Nepalinn Tenzing Norgay sem fyrstir manna náðu alla leið á tind Everestfjalls árið 1953. Hugsanlegt er hins vegar að tveir Englendingar hafi komist á tindinn heilum 29 árum fyrr, þeir George Mallory og Andrew Irwine. Þann 8. júní lögðu þeir af stað á tindinn en sáust aldrei framar á lífi. Menn hafa f Lesa meira
Frítt ferðalag - aðra leið
Í viðleitni sinni til að afla sjálfboðaliða í vélbyssuherdeildir, auglýsti breski herinn heimsreisur í fyrri heimsstyrjöldinni. Eins og lofað var í auglýsingunni voru þessir hermenn sendir vítt og breitt um heiminn – til helstu átakasvæðanna, m.a. í Frakklandi, Egyptalandi, Palestínu og Austur-Afríku – en margir komust bara aðra leið. Vélbyssusveitirnar fengu viðurnef Lesa meira
Dúfur stýrðu sprengjum með því að gogga í skjá
Ein af merkilegustu hernaðarhugmyndum sögunnar fólst í því að láta dúfur stýra skotflaugum. Bandaríski sálfræðingurinn B.F. Skinner hafði fulla trú á dúfunum sínum og 1942 úthugsaði hann aðferð sem bandaríski herinn veitti 25.000 dollara til að þróa. Í hverri flaug áttu þrjár dúfur að vera spenntar fastar og fyrir framan þær þrír skjáir með myndum af skotmark Lesa meira
Sýndi ljóslifandi hreyfingar
Árið 1878 var í fyrsta sinn unnt að sjá hreyfingar á myndarúllu. Þá hafði uppfinningamaðurinn Eadeward Muybridge nefnilega fundið upp eins konar fyrirrennara kvikmyndasýningarvélar. Tækið nefndi hann „Zoopraxiskóp“. Muybridge byrjaði á að þróa tækni sem gerði honum kleift að ná skýrum ljósmyndum með lokahraða sem ekki var nema um þúsundasti hluti úr sekúndu Lesa meira
Hlaupahjól í staðinn fyrir hesta
Árið 1817 fann Þjóðverjinn Karl Drais upp hlaupahjól sem nota mátti í stað hests til að komast milli staða. Á þessu hjóli voru engir pedalar, heldur var það drifið áfram beint með fótaaflinu. Pedalarnir komu ekki til sögunnar fyrr en 50 árum og mörgum slitnum skósólum síðar." Lesa meira
150 ára barátta við Everest
Manninn hefur lengið langað til að stíga á topp hæsta fjalls heims. Leiðin er hin lengsta og mannskæðasta sem menn hafa tekist á við. Hún hefst með mælingum Breta á miðri 19. öld en það er ekki fyrr en upp úr 1920 sem þeir eru reiðubúnir að reyna við tindinn í fyrsta sinn.
Lifandi Vísindi birti fjórar stórar greinar um merkustu leiðangrana á toppinn: Þann fyrsta, sem því miður misttókst, þann sem tókst, þegar Edmund Hillary sté á tindinn, þann sem Reinhold Messner fór einsamall og svo um árið 1996, sem var þakið slysum.
Hnattrænar áskoranir
Þannig fáum við loftslagið á réttan kjöl
Í desember 2009 funduðu stjórnmálamenn frá öllum heiminum á leiðtogafundi í Kaupmannahöfn, þar sem umræðuefnið var loftslag framtíðarinnar. Markmiðið var að komast að niðurstöðu sem yrði til þess að draga úr hlýnun jarðar, aðallega með því að minnka koltvísýringsmengun.
Lifandi Vísindi birti þrjár stórar greinar um hvaða lausnir nauðsynlegt sé að veðjað sé á, ef ætlunarverkið á að takast. Við höfum í raun yfir að ráða nauðsynlegri tækni til að lækka hitastig jarðar um tvær til þrjár gráður. Ekki nóg með það, heldur ættum við að geta framkvæmt allar breytingarnar á aðeins aldarfjórðungi!
Apollo verkefnið
"Lítið skref fyrir manninn, en risastökk fyrir mannkyn."
Hin frægu orð Neil Armstrongs á mánanum voru hápunkturinn á átta ára undirbúningi, þar sem 400.000 manns höfðu stritað við að raungera undraverðan draum.
Lifandi vísindi hyllir þetta afrek með röð greina þar sem þú getur fylgt í fótspor Apollo-geimfaranna. Fylgist með þeim þegar þeir eru á toppi stærstu eldflaugar sem nokkru sinni hefur verið smíðuð og þeytast út í geiminn. Meðan þeir á 40.000 km/klst. hraða stefna til tungsins. Einnig þeim spennuþrungnu mínútum þegar þeir þurfa að finna sér lendingarstað milli viðsjálverðra gíga og kletta, sem og á hættulegum ferðum þeirra í ókönnuðum geimi.
