Skjalasafnið
Ítalinn Leon Battista Alberti var einn af þúsundþjalasmiðum endurreisnartímans. Hann var rithöfundur, listamaður, arkitekt og áhugamaður um dulmál. Árið 1467 lýsti hann kóðahjóli sem samsett var úr tveimur málmskífum. Sú ytri var föst en þeirri innri mátti snúa. Á ytri skífunni voru bókstafirnir í stafrófsröð en mynstrið á innri skífunni var annað. Með hjálp kóðahjólsins var hægt að senda skilaboð sem ekki var unnt að lesa nema viðtakandinn hefði sams konar kóðahjól og vissi hvernig ætti að stilla það. Fram til þessa tíma höfðu menn getað leyst flestar gerðir dulmáls með tíðnigreiningu, sem sé bera saman hve oft tiltekið tákn kemur fyrir í textanum með samanburði við tíðni bókstafsins í tungumálinu. Það var Lesa meira
Fuglinn dó út þrisvar sinnum
Nýsjálenski fuglinn Takahe, litríkur ættingi bleshænsna, hlýtur að vera einhver lífseigasti meðlimur fugla. Hann á í öllu falli met sem sú dýrategund er oftast hefur verið talin útdauð og enduruppgötvast. Þrisvar sinnum hafa vísindin þurft að breyta stöðu fuglsins, sem enn er talinn meðal heimsins fágætustu fugla. Lesa meira
Norður-Kóreubúar flýja stríð yfir hrunda brú
Á flótta undan framrás herafla í Kóreustríðinu þurftu norður-kóreskir borgarar að fara yfir rústir brúar yfir fljótið Taedong á leið þeirra suður á bóginn. Myndin er tekin þann 4. desember 1950 af bandaríska ljósmyndaranum Max Desfor á svæði sem nú tilheyrir Norður-Kóreu. Heraflar Kínverja og Norður-Kóreumanna höfðu nýverið náð höfuðborginni Pyongyang Lesa meira
Hattaband fyrirbyggir skalla
Þéttir hattar eru orsök lélegs blóðstreymis og þar með skalla. Þannig hljómaði algeng skýring á hárlosi í upphafi 20. aldar. Sem betur fer kemur bandarískt fyrirtæki árið 1914 með lausn: hattaband sem leyfir frjálst flæði blóðsins. Bandið er búið tveimur opum, einu á hvorri hlið höfuðsins þannig að blóðið renni óhindrað upp til hvirfils og næri hárrætur. Lesa meira
Ævintýramaður átti þátt í að leysa ráðgátu DNA-sameindarinnar
Kanadamaðurinn Félix d’Herelle (1873 – 1949) gaf sig mörgum sinnum út fyrir að vera læknir þrátt fyrir að hafa ekki tilskylda menntun. Hann lagði stund á örverufræði og uppgötvaði veirur sem ráðast á bakteríur og éta þær. Þær eru fyrirtaks „tilraunadýr“ í genarannsóknum og nýtast ennþá við rannsóknir á DNA-sameindum. Lesa meira
Tólf ára telpa fann steingerving af risaeðlu
Þegar Mary Anning (1799 – 1847) var aðeins tólf ára gömul fann hún beinagrind af merkilegu sjávarskrímsli – næstum 6 metra löngu kvikindi sem líktist krókódíl og lá varðveitt í setlögum austan við litla suðurenska þorpið Lyme Regis. Þetta reyndist fyrsta fullkomna beinagrind af fiskeðlu – eða ictyosaurus – sem hafði fundist og kynnti heim risaeðlanna fyrir fræð Lesa meira
Hver lagði eld að Róm?
Þann 18. júlí árið 64 var steikjandi hiti í hinni tilkomumiklu höfuðborg Rómarríkis. Því miður var nokkur strekkingur þennan dag sem reyndist óheppilegt þegar eldur varð laus síðla kvölds í kraðaki af sölubúðum, sem lágu þétt saman umhverfis Circus Maximus í miðborg Rómar. Þrátt fyrir að margar hallir og opinberar byggingar væru úr steini og marmara, bjó me Lesa meira
Þeir fundu stærsta gullklump heims
John Deason og Richard Oates héldu í fyrstu þetta vera stóran stein þegar þeir í febrúar 1869 duttu í lukkupottinn í Moliagul í Ástralíu. Þeir vissu þó skjótt að hann var heillar formúu virði, en reyndar ekki að hann væri stærstur í heimi. Hann hlaut nafnið Welcome Stranger og vóg heil 72,02 kg af hreinu gulli. Það met stendur enn. Gullið færði þeim 9.583 pund sem Lesa meira
Sprengjuflaug með kjarnakljúf
Meðan á kalda stríðinu stóð óskaði bandaríski flugherinn eftir sprengjuflugvél búinni kjarnakljúf. Orkan úr kjarnakljúfnum átti að geta haldið flauginni mun lengur á lofti að mati hershöfðingjanna. Skjótt kom í ljós að erfitt reyndist að uppfylla óskir þeirra. Milli 1948 og 1951 gerði U.S. Air Force tilraunir með kjarnakljúf sem gat framleitt orku fyrir flugvéla Lesa meira
Innrás Coca-Cola
The Coca-Cola Company er órjúfanlegur hluti bandarískrar menningar, og fyrirtækið sem var stofnað árið 1892 býr yfir einu stærsta framleiðslu- og dreifingarkerfi heims. Þessari auglýsingu frá árinu 1910 var beint að veitingahúsum og hótelum. Fyrirtækið hvetur viðkomandi til að komast í biðröðina og að geta þannig verið þátttakendur í innrásinni, og ekki síst öðl Lesa meira
Djöfulsins tíska vakti upp reiði kaþólsku kirkjunnar
Klofbótin þótti hátíska meðal herramanna á miðöldum. Þetta var klæðispungur, sem huldi kynfæri karla. Klofbætur voru af margvíslegum gerðum. Sumar voru sívalar, en aðrar sem belgir, oft útsaumaðar og festar við buxurnar með snæri, slaufum eða hnöppum. Það má helst líkja þeim við pungbindi íþróttamanna nú á dögum. Klofbótin var lausn á vanda nokkrum sem Lesa meira
150 ára barátta við Everest
Manninn hefur lengið langað til að stíga á topp hæsta fjalls heims. Leiðin er hin lengsta og mannskæðasta sem menn hafa tekist á við. Hún hefst með mælingum Breta á miðri 19. öld en það er ekki fyrr en upp úr 1920 sem þeir eru reiðubúnir að reyna við tindinn í fyrsta sinn.
Lifandi Vísindi birti fjórar stórar greinar um merkustu leiðangrana á toppinn: Þann fyrsta, sem því miður misttókst, þann sem tókst, þegar Edmund Hillary sté á tindinn, þann sem Reinhold Messner fór einsamall og svo um árið 1996, sem var þakið slysum.
Hnattrænar áskoranir
Þannig fáum við loftslagið á réttan kjöl
Í desember 2009 funduðu stjórnmálamenn frá öllum heiminum á leiðtogafundi í Kaupmannahöfn, þar sem umræðuefnið var loftslag framtíðarinnar. Markmiðið var að komast að niðurstöðu sem yrði til þess að draga úr hlýnun jarðar, aðallega með því að minnka koltvísýringsmengun.
Lifandi Vísindi birti þrjár stórar greinar um hvaða lausnir nauðsynlegt sé að veðjað sé á, ef ætlunarverkið á að takast. Við höfum í raun yfir að ráða nauðsynlegri tækni til að lækka hitastig jarðar um tvær til þrjár gráður. Ekki nóg með það, heldur ættum við að geta framkvæmt allar breytingarnar á aðeins aldarfjórðungi!
Apollo verkefnið
"Lítið skref fyrir manninn, en risastökk fyrir mannkyn."
Hin frægu orð Neil Armstrongs á mánanum voru hápunkturinn á átta ára undirbúningi, þar sem 400.000 manns höfðu stritað við að raungera undraverðan draum.
Lifandi vísindi hyllir þetta afrek með röð greina þar sem þú getur fylgt í fótspor Apollo-geimfaranna. Fylgist með þeim þegar þeir eru á toppi stærstu eldflaugar sem nokkru sinni hefur verið smíðuð og þeytast út í geiminn. Meðan þeir á 40.000 km/klst. hraða stefna til tungsins. Einnig þeim spennuþrungnu mínútum þegar þeir þurfa að finna sér lendingarstað milli viðsjálverðra gíga og kletta, sem og á hættulegum ferðum þeirra í ókönnuðum geimi.
