Eðlisfræði og stærðfræði
Massa frumeindakjarna má ákvarða með því að senda hann gegnum segulsviðið í massasegulgreini.
Allur heimurinn er samsettur úr frumefnum. Þetta hafa eðlisfræðingar vitað um aldir. Þeim hefur líka lengi verið ljóst að frumefnin eru gerð úr atómum, eða frumeindum. Erfiðara hefur reynst að ákvarða þyngd frumeindanna, enda eru þær svo smáar að ógerlegt er að nota hefðbundnar mælingaaðferðir. Þennan vanda leysti enski eðlisfræðingurinn J.J. Thomson árið 1912, þegar hann fann upp afar nákvæma aðferð til að ákvarða massa frumeinda. Hugmynd hans var að skoða áhrif segulsviðs á frumeindir í gasformi. Þegar rafhlaðnar eindir fara gegnum segulsvið, sveigja þær, en hve mikil sveigjan verður ræðst aðeins af tvennu: styrk segulsviðsins og massa eindarinnar. Þegar styrkur segulsviðsins er þekktur, er þess vegna tiltölulega einfalt Lesa meira
Hvers vegna safnast vatn í dropa?
Ástæða þess að vatn myndar dropa er yfirborðsspenna sem stafar af því að vatnssameindirnar dragast hver að annarri. Vatnssameindir eru bæði innan í dropanum og á yfirborði hans. Sameind inni í vatnsdropa verður fyrir aðdráttarafli frá öllum hliðum jafnt. Sameind á yfirborðinu togast hins vegar aðeins inn á við. Þannig er ákveðinn kraftur í yfirborðssameindunum og s Lesa meira
Hve hratt flýgur kampavínstappi?
Þegar tappinn skýst úr kampavínsflösku gerist það á um 40 km hraða. Þetta er mælinganiðurstaða þýsks prófessors, Friedrichs Balck. Þrýstingur í kampavínsflösku er um 2,5 loftþyngdir. Lesa meira
Er hægt að poppa poppkorn með farsíma?
Á myndböndum lítur þessi tilraun mjög sannfærandi út, þetta er engu að síður fölsun, því orkan frá frá farsímunum er allt of lítil – sem betur fer. Jafnvel í sterku geislasviði í örbylgjuofni líður nokkur tími áður en svo mikil orka hefur náð inn í maískornin að þau taka að springa. Styrkurinn í ofninum er 700 wött eða meiri og örbylgjunum er beint í mjög Lesa meira
Hvernig verðum við rafmögnuð?
Þegar við fáum vægt rafstuð og rafneisti hrekkur af okkur, er ástæðan svokallað stöðurafmagn. Án þess að hafa hugmynd um getum við oft orðið ofhlaðin eða vanhlaðin rafeindum. Þetta getur gerst þegar við göngum yfir gólf eða fötin núast við áklæði á húsgögnum. Þessi stöðurafmagnshleðsla getur valdið því að spennumunurinn fari yfir 2.000 volt og þá stekku Lesa meira
Tíu tímar í sólarhring í frönsku byltingunni
Franska byltingin sneri samfélaginu á haus. Lúðvík 16. konungur var settur af 10. ágúst 1792 og tæpum hálfum öðrum mánuði síðar var fyrsta lýðveldinu komið á fót. Sá dagur, 22. september, varð svo dagur nr. 1 í nýju tímatali sem þingið tók upp í október 1793. Byltingartímatalið átti að verða tákn nýrra tíma í Frakklandi. Vissulega var árinu áfram skipt Lesa meira
Hvað er tími eiginlega?
Enginn veit nákvæmlega hvað tími er, en það hefur þó ekki neina afgerandi þýðingu í raunveruleikanum. Í eðlisfræði er tími ákveðin grundvallarstærð og notaður til að lýsa lengd ákveðins atviks eða hvenær það hefur orðið. Eðlisfræðingar geta mælt tíma og notað hann til útreikninga og meira að segja útskýrt að tíminn líði hægar í geimskipi sem nálgast Lesa meira
Leysir myndar á leifturhraða
Sum fyrirbrigði á sviði eðlisfræði, efnafræði og líffræði gerast svo hratt að háhraðamyndavélar ná ekki að fanga þau á mynd. Þetta gildir t.d. um smásæja strauma vökva í lifandi frumum og virkni taugafrumna. Nú hafa verkfræðingar hjá Kaliforníuháskóla smíðað háhraðamyndavél sem nær um 6,1 milljón mynda á sekúndu. Í myndavélinni er notuð leysitækni, en e Lesa meira
Hver uppgötvaði ósýnilega geislun sólar?
Hin ósýnilega geislun sólar samanstendur af innrauðu og útfjólubláu ljósi sem uppgötvaðist með aðeins eins árs millibili. Árið 1800 klauf þýski tónlistarmaðurinn og stjörnufræðingurinn William Hurschel (1738 – 1822) sólarljósið í alla liti regnbogans með glerstrendingi. Síðan mældi hann hitastigið í mismunandi litum og uppgötvaði að heitasta hluta litrófsins v Lesa meira
Hvernig getur kviknað í af sjálfu sér?
Sjálfsíkveikja getur orðið mjög snögglega, t.d. þegar fosfór kemst í snertingu við súrefnið í loftinu. Oftast tekur þetta þó lengri tíma og er afleiðing óheppilegrar blöndu efnaferla og of mikillar einangrunar. Þannig getur eldur kviknað í klút sem er gegnvotur af olíu. Þegar olían gengur í efnasamband við súrefnið í loftinu myndast hitaorka og þar eð klúturinn s Lesa meira
Hversu langt frá atómbombunni voru Þjóðverjar?
Kjarnorkuáætlun Þjóðverja hefur verið talsvert umdeild meðal sagnfræðinga, en þeir eru þó einhuga um að Þjóðverjar hafi ekki verið komnir neitt nálægt því að geta gert út um seinni heimsstyrjöldina með kjarnasprengjum. Ástæðan er einkum sú að í kjarnorkusprengju þarf úran-235, sem ekki er nema 0,7% af því úrani sem er að finna í náttúrunni. Að auki er forvi Lesa meira
150 ára barátta við Everest
Manninn hefur lengið langað til að stíga á topp hæsta fjalls heims. Leiðin er hin lengsta og mannskæðasta sem menn hafa tekist á við. Hún hefst með mælingum Breta á miðri 19. öld en það er ekki fyrr en upp úr 1920 sem þeir eru reiðubúnir að reyna við tindinn í fyrsta sinn.
Lifandi Vísindi birti fjórar stórar greinar um merkustu leiðangrana á toppinn: Þann fyrsta, sem því miður misttókst, þann sem tókst, þegar Edmund Hillary sté á tindinn, þann sem Reinhold Messner fór einsamall og svo um árið 1996, sem var þakið slysum.
Hnattrænar áskoranir
Þannig fáum við loftslagið á réttan kjöl
Í desember 2009 funduðu stjórnmálamenn frá öllum heiminum á leiðtogafundi í Kaupmannahöfn, þar sem umræðuefnið var loftslag framtíðarinnar. Markmiðið var að komast að niðurstöðu sem yrði til þess að draga úr hlýnun jarðar, aðallega með því að minnka koltvísýringsmengun.
Lifandi Vísindi birti þrjár stórar greinar um hvaða lausnir nauðsynlegt sé að veðjað sé á, ef ætlunarverkið á að takast. Við höfum í raun yfir að ráða nauðsynlegri tækni til að lækka hitastig jarðar um tvær til þrjár gráður. Ekki nóg með það, heldur ættum við að geta framkvæmt allar breytingarnar á aðeins aldarfjórðungi!
Apollo verkefnið
"Lítið skref fyrir manninn, en risastökk fyrir mannkyn."
Hin frægu orð Neil Armstrongs á mánanum voru hápunkturinn á átta ára undirbúningi, þar sem 400.000 manns höfðu stritað við að raungera undraverðan draum.
Lifandi vísindi hyllir þetta afrek með röð greina þar sem þú getur fylgt í fótspor Apollo-geimfaranna. Fylgist með þeim þegar þeir eru á toppi stærstu eldflaugar sem nokkru sinni hefur verið smíðuð og þeytast út í geiminn. Meðan þeir á 40.000 km/klst. hraða stefna til tungsins. Einnig þeim spennuþrungnu mínútum þegar þeir þurfa að finna sér lendingarstað milli viðsjálverðra gíga og kletta, sem og á hættulegum ferðum þeirra í ókönnuðum geimi.
