Eðlisfræði og stærðfræði
Massa frumeindakjarna má ákvarða með því að senda hann gegnum segulsviðið í massasegulgreini.
Allur heimurinn er samsettur úr frumefnum. Þetta hafa eðlisfræðingar vitað um aldir. Þeim hefur líka lengi verið ljóst að frumefnin eru gerð úr atómum, eða frumeindum. Erfiðara hefur reynst að ákvarða þyngd frumeindanna, enda eru þær svo smáar að ógerlegt er að nota hefðbundnar mælingaaðferðir. Þennan vanda leysti enski eðlisfræðingurinn J.J. Thomson árið 1912, þegar hann fann upp afar nákvæma aðferð til að ákvarða massa frumeinda. Hugmynd hans var að skoða áhrif segulsviðs á frumeindir í gasformi. Þegar rafhlaðnar eindir fara gegnum segulsvið, sveigja þær, en hve mikil sveigjan verður ræðst aðeins af tvennu: styrk segulsviðsins og massa eindarinnar. Þegar styrkur segulsviðsins er þekktur, er þess vegna tiltölulega einfalt Lesa meira
Af hverju gufar vatn ekki strax upp af heitri plötu?
Það er reyndar einmitt uppgufunin sjálf sem veldur þessu fyrirbrigði. Platan er svo heit að gufa myndast strax næst henni. Þessi gufa myndar eins kona loftpúða undir dropanum og heldur honum á lofti. Dropinn hoppar og skoppar á þessum loftpúða þar til gufan sleppur laus. Hreyfingin veldur því að vatnsdropinn verður ekki fyrir stöðugum hita og gufar því hægar upp. Kokkar n Lesa meira
Hve löng er ein sjómíla?
Sjómíla er 1.852 metrar. Þessi fjarlægð svarar u.þ.b. til einnar “mínútu” eða 1/60 úr breiddargráðu. Lengd sjómílunnar var ákveðin á ráðstefnu árið 1929. Lesa meira
Getur eldurinn logað í vatni?
Reyndar getur eldur logað í vatni. Til þess þurfa þó auk vatns og súrefnis að vera til staðar svonefndir “rafjákvæðir” málmar, svo sem t.d. málmbundið kalíum eða málmbundið natríum. Þegar þessi efni mynda efnasamband myndast eldur. Það er þó reyndar þörf á miklu súrefni. Kafarar nýta sér þennan möguleika með sérstökum vatnskyndlum. Þegar verið að beita Lesa meira
Af hverju er löður alltaf hvítt?
Þegar bylgjur brotna á ströndinni eða klöppunum þeytist loft saman við vatnið og þannig myndast löður. Þetta löður er í rauninni aðeins loftbólur, umluktar þunnri vatnshúð. Ástæða þess að loftbólurnar taka á sig hvítan lit er sú að ljósið brotnar í þeim. Hvítt sólarljós endurkastast af loftbólunum og veldur því að þær virðast hvítar. Önnur orsök getu Lesa meira
Skordýr draga úr krafti vindmyllu
Tækni Vísindamönnum hefur lengi verið ljóst að skordýr sem klessast á spaða vindmyllu geta allt að því helmingar afl hennar. Hingað til hefur ekki verið ljóst hvers vegna þetta gerist aðeins þegar vindur er öflugur. En nú hefur ný athugun leitt ástæðuna í ljós. Vísindamennirnir festu sérstakar blökur á mylluspaðana og komu þeim þannig fyrir að þeir lægju nið Lesa meira
Hve langur er einn metri?
Árið 1799 var í Frakklandi smíðaður platínustafur sem í 161 ár ákvarðaði lengd metrans. Þá var þessi mælieining ákvörðuð sem vegalengdin frá norðurpól til miðbaugs deilt með 10 milljónum. Nú er metrinn skilgreindur út frá ljóshraðanum. Einn metri er sú vegalengd sem ljósið fer á einni sekúndu í tómarúmi, deilt með 299.792.458, eða ljóshraðinn í metrum Lesa meira
Þiðnar kjöt hraðast í heitu vatni?
Kjöt og önnur matvæli þiðna örlítið hraðar í volgu vatni en í köldu. Það er þó engu að síður afleit hugmynd að þíða mat í volgu vatni, þar eð bakteríur á yfirborði matvælanna taka mjög skjótt við sér þegar hitinn kemst í 20 – 30 stig. Þetta á bæði við um rotnunarbakteríur sem eru algengar í öllum mat, og svo sjaldgæfari bakteríur sem geta valdið sj Lesa meira
Hve hratt fer byssukúla?
Upphafshraði er nefndur sá hraði sem kúlan er á þegar hún yfirgefur byssuhlaupið. Upphafshraðinn fer bæði eftir gerð byssunnar og skotsins, en hann er unnt að mæla með radar eða hárnákvæmu hraðamælitæki sem bæði notar ljósnema og tímamæli til að reikna hraða kúlunnar. Algengur upphafshraði riffilkúlu er 800 m/sek. eða um 2.880 km hraði. Riffilkúlan fer sem sagt Lesa meira
150 ára barátta við Everest
Manninn hefur lengið langað til að stíga á topp hæsta fjalls heims. Leiðin er hin lengsta og mannskæðasta sem menn hafa tekist á við. Hún hefst með mælingum Breta á miðri 19. öld en það er ekki fyrr en upp úr 1920 sem þeir eru reiðubúnir að reyna við tindinn í fyrsta sinn.
Lifandi Vísindi birti fjórar stórar greinar um merkustu leiðangrana á toppinn: Þann fyrsta, sem því miður misttókst, þann sem tókst, þegar Edmund Hillary sté á tindinn, þann sem Reinhold Messner fór einsamall og svo um árið 1996, sem var þakið slysum.
Hnattrænar áskoranir
Þannig fáum við loftslagið á réttan kjöl
Í desember 2009 funduðu stjórnmálamenn frá öllum heiminum á leiðtogafundi í Kaupmannahöfn, þar sem umræðuefnið var loftslag framtíðarinnar. Markmiðið var að komast að niðurstöðu sem yrði til þess að draga úr hlýnun jarðar, aðallega með því að minnka koltvísýringsmengun.
Lifandi Vísindi birti þrjár stórar greinar um hvaða lausnir nauðsynlegt sé að veðjað sé á, ef ætlunarverkið á að takast. Við höfum í raun yfir að ráða nauðsynlegri tækni til að lækka hitastig jarðar um tvær til þrjár gráður. Ekki nóg með það, heldur ættum við að geta framkvæmt allar breytingarnar á aðeins aldarfjórðungi!
Apollo verkefnið
"Lítið skref fyrir manninn, en risastökk fyrir mannkyn."
Hin frægu orð Neil Armstrongs á mánanum voru hápunkturinn á átta ára undirbúningi, þar sem 400.000 manns höfðu stritað við að raungera undraverðan draum.
Lifandi vísindi hyllir þetta afrek með röð greina þar sem þú getur fylgt í fótspor Apollo-geimfaranna. Fylgist með þeim þegar þeir eru á toppi stærstu eldflaugar sem nokkru sinni hefur verið smíðuð og þeytast út í geiminn. Meðan þeir á 40.000 km/klst. hraða stefna til tungsins. Einnig þeim spennuþrungnu mínútum þegar þeir þurfa að finna sér lendingarstað milli viðsjálverðra gíga og kletta, sem og á hættulegum ferðum þeirra í ókönnuðum geimi.
