Grunnrannsóknir
Þetta er enginn venjulegur dagur á skrifstofunni. Hvarvetna um heim allan er að finna öfgafullar og sérhæfðar rannsóknarstofur sem vísindamenn keppast um að nýta sér – allt eftir því hvort þeir þurfa á algjöru öryggi að halda, hljóðleysi, mikilli reiknigetu, einangrun eða þyngdarleysi. Komið með í för og heimsækið suma af ótrúlegustu vinnustöðum vísindanna.
Mesti þrýstingur Loftslagsbreytingar rannsakaðar á hafsbotni Aquarius Reef Base við Key Largo í Flórída er eina rannsóknarstöðin neðansjávar í heiminum. Hún er á 18 m dýpi sem svarar til 2,5 földum loftþrýstingi. Vísindamenn eru þar 1 – 2 vikur og fara á milli í kafarabúningi. Sjálfur aðgangurinn að rannsóknarstöðinni er í gegnum loftloku. Aquarius stendur nærri kóralrifi sem vísindamenn hafa fylgst með frá árinu 1993. Auk þess er það notað við rannsóknir á áhrifum loftslagsbreytinga á umhverfi sjávar og prófana á neðansjávarbúnaði. Hin öruggasta Banvæn veira könnuð í öruggri rannsóknarstöð Sóttvarnarstofnunin í Stokkhólmi rekur svonefnda P4-rannsóknarstöð, en fáar slíkar fyrirfinnast í heiminum. Þar vinna v Lesa meira
D-Vítamín er lykillinn að varnarkerfi líkamans
Sólin getur framleitt vítamínið og ofgnótt er að finna í feitum fiski en engu að síður fáum við alltof lítið af því. Fæstir íbúar á norðurhveli jarðar fá nógsamlega mikið af D-vítamíni. Ríflega helmingur Breta og Bandaríkjamanna fær of lítið magn af D-vítamíni og rúmlega tíu af hverjum hundrað líða beinlínis D-vítamínskort. Á Íslandi eru hlutföllin mjö Lesa meira
Þannig vigtar maður atóm
Allur heimurinn er samsettur úr frumefnum. Þetta hafa eðlisfræðingar vitað um aldir. Þeim hefur líka lengi verið ljóst að frumefnin eru gerð úr atómum, eða frumeindum. Erfiðara hefur reynst að ákvarða þyngd frumeindanna, enda eru þær svo smáar að ógerlegt er að nota hefðbundnar mælingaaðferðir. Þennan vanda leysti enski eðlisfræðingurinn J.J. Thomson árið 191 Lesa meira
Við smitumst af ...
Taktu þér langt og gott frí, eða dragðu úr áfengisneyslunni. Þess háttar ráðgjöf fengu magasárssjúklingar hjá læknum sínum fyrir aðeins fáeinum áratugum. Þá var talið að magasár stafaði af aukinni framleiðslu magasýru í tengslum við streitu, eða þá að áfengisneysla og sterkkryddaður matur hefðu tærandi áhrif á magavegginn. Nú er vitað að magasár stafar o Lesa meira
Bakteríur fletja sig út til að komast áfram
Bakteríur hafa hina undraverðustu hæfileika og nú hafa vísindamenn við tækniháskólann í Delft í Hollandi uppgötvað hæfni sem kom þeim á óvart. Sívalar bakteríur, svo sem E. coli og B. subtilis geta flatt sig út þegar þær þurfa að komast um þrengsli. Bakteríurnar eru yfirleitt um 1 míkrómetri í þvermál en í rannsóknastofunni gátu þær komist í gegnum rifu sem a Lesa meira
Ný flaga afhjúpar krabba
Ein stök krabbameinsfruma sem hefur losnað úr æxli og borist út í blóðið getur orðið upphaf að nýju æxli, svonefndu meinvarpi, og um leið dregið mjög úr lífslíkum sjúklingsins. Þessar lausu krabbafrumur kallast CTC-frumur og nú kynnu þær þvert á móti að geta gagnast sjúklingnum. Þótt að jafnaði sé aðeins ein CTC-fruma í blóði krabbameinssjúklings á móti mi Lesa meira
Plöntur eru lyfjaverksmiðjur framtíðar
Bandarískir vísindamenn hafa um þessar mundir náð merkum áfanga í að gera plöntur að hátæknivæddum lyfjaverksmiðjum. Með erfðafræðilega endurforrituðum plöntum hefur nefnilega tekist að framleiða marksækin persónubundin lyf gegn alvarlegum eitilfrumukrabba sem nefnist non-Hodgkin´s-lymphoma. Þó þversagnakennt megi teljast þá er lyfið framleitt í tóbaksplöntu. Lesa meira
Ónæmismeðferð veitir ný vopn gegn krabbameini
Þetta var ósköp venjulegur dagur á síðasta áratugi liðinnar aldar. En fyrir doktorsnemann á rannsóknarstofunni hjá krabbameinsvarnastofnun í Kaupmannahöfn var hann undraverður. Mads Hald Andersen sá nokkuð sem alla krabbameinsfræðinga dreymir um: Krabbameinsfrumur voru horfnar eins og dögg fyrir sólu. Þennan dag á rannsóknarstofunni fékk hann fyrstu innsýn í nokkuð sem g Lesa meira
Í upphafi var allt fljótandi
Þegar alheimur var einn milljónasta hluta úr sekúndu gamall var hann ekki aðeins óskiljanlega heitur, heldur samanstóð einnig af undarlegri gerð efnis, svonefndu kvarka/límeinda-rafgasi. Margt bendir til að þetta rafgas hafi ekki haft sömu eiginleika og ofurheitt gas, líkt og menn hafa talið til þessa. Nýjar háorkutilraunir sem eru framkvæmdar á rannsóknarstofu í New York ben Lesa meira
Orsök sykursýkinnar er loks komin í ljós
Læknisfræði Sjúklingar með sykursýki af gerð 1, geta ekki sjálfir framleitt insúlín, sem stillir af sykurmagn í blóði. Ástæðan er sú að ónæmiskerfið hefur eyðilagt þær frumur í brisinu sem framleiða þetta efni. Nú hafa norður-amerískir og japanskir vísindamenn komist á snoðir um hvað veldur því að ónæmiskerfið gerir þessi mistök. Tilraunir þeirra sýna a Lesa meira
Besta hugmynd vísindanna
Alveg eins og landkönnun heyrir bráðum sögunni til, mun kortlagning alheimsins verða innan tíðar lokið. Þegar búið er að koma síðustu hvítu bitunum fyrir mun púsluspilið allt samansett. Síðan munu eðlisfræðingar þurfa að snúa sér að nytsamari hlutum. Þessi var afstaða margra vísindamanna fyrir einni öld. Um 250 árum áður hafði hinn mikli breski eðlisfræðing Lesa meira
150 ára barátta við Everest
Manninn hefur lengið langað til að stíga á topp hæsta fjalls heims. Leiðin er hin lengsta og mannskæðasta sem menn hafa tekist á við. Hún hefst með mælingum Breta á miðri 19. öld en það er ekki fyrr en upp úr 1920 sem þeir eru reiðubúnir að reyna við tindinn í fyrsta sinn.
Lifandi Vísindi birti fjórar stórar greinar um merkustu leiðangrana á toppinn: Þann fyrsta, sem því miður misttókst, þann sem tókst, þegar Edmund Hillary sté á tindinn, þann sem Reinhold Messner fór einsamall og svo um árið 1996, sem var þakið slysum.
Hnattrænar áskoranir
Þannig fáum við loftslagið á réttan kjöl
Í desember 2009 funduðu stjórnmálamenn frá öllum heiminum á leiðtogafundi í Kaupmannahöfn, þar sem umræðuefnið var loftslag framtíðarinnar. Markmiðið var að komast að niðurstöðu sem yrði til þess að draga úr hlýnun jarðar, aðallega með því að minnka koltvísýringsmengun.
Lifandi Vísindi birti þrjár stórar greinar um hvaða lausnir nauðsynlegt sé að veðjað sé á, ef ætlunarverkið á að takast. Við höfum í raun yfir að ráða nauðsynlegri tækni til að lækka hitastig jarðar um tvær til þrjár gráður. Ekki nóg með það, heldur ættum við að geta framkvæmt allar breytingarnar á aðeins aldarfjórðungi!
Apollo verkefnið
"Lítið skref fyrir manninn, en risastökk fyrir mannkyn."
Hin frægu orð Neil Armstrongs á mánanum voru hápunkturinn á átta ára undirbúningi, þar sem 400.000 manns höfðu stritað við að raungera undraverðan draum.
Lifandi vísindi hyllir þetta afrek með röð greina þar sem þú getur fylgt í fótspor Apollo-geimfaranna. Fylgist með þeim þegar þeir eru á toppi stærstu eldflaugar sem nokkru sinni hefur verið smíðuð og þeytast út í geiminn. Meðan þeir á 40.000 km/klst. hraða stefna til tungsins. Einnig þeim spennuþrungnu mínútum þegar þeir þurfa að finna sér lendingarstað milli viðsjálverðra gíga og kletta, sem og á hættulegum ferðum þeirra í ókönnuðum geimi.
