Heilinn
Hvernig ber heilinn sig að við að varðveita minningar? Vísindamenn hafa um áraraðir reynt að skýra hvernig við erum fær um að muna mikilvæga hluti en gleyma öðrum. Og á síðustu árum hafa ótal rannsóknir á bæði heilbrigðum manneskjum og persónum með alvarlegt minnisstol hjálpað fræðimönnum að afmarka svarið.
Minnið er vafalítið einn mikilvægasti eiginleiki heilans. Án þess værum við ófær um að læra nokkuð. Við gætum ekki kallað fram minningar frá síðasta sumarfríi, og um leið og við værum sest inn í bílinn værum við búin að gleyma hvert förinni væri heitið. En þetta er aðeins toppurinn á ísjakanum, því minnið sér einnig um að við getum yfirhöfuð starfað dags daglega. Þegar heyrnin nemur hljóð, snertiskynið finnur fyrir snertingu, eða sjónin skynjar hreyfingu útundan sér þá eiga þessi skynáreiti sér stað á sekúndubroti áður en taugaboðin deyja út. Heilinn þarf hins vegar lengri tíma til að tileinka sér þessi áreiti, ráða í samhengi þeirra, tengja þau við fyrri reynslu og ákvarða hvort bregðast þurfi við þeim. Lesa meira
Greind börn verða grænmetisætur
Sálfræði Því greindara sem barn er, því meiri líkur eru á að það gerist grænmetisæta á fullorðinsaldri. Það eru breskir vísindamenn sem hafa komist að þessari niðurstöðu eftir rannsókn á lifnaðarháttum 8.179 einstaklinga. Allt þetta fólk tók greindarpróf við 10 ára aldur og nú var það beðið að skýra frá matarvenjum sínum. Alls sögðust 365 þátttakendu Lesa meira
Örðugustu gátur stærðfræðinnar
Vorið 1904 gekk hinn snjalli franski stærðfræðingur Henri Poincaré um og gruflaði í vandamáli sem hann fann enga lausn á. Það fólst í að lýsa eiginleikum rúmfræðilegra forma í æðri víddum. Poincaré hafði hugmynd um hvernig formin myndu verða en gat ekki sannað það. Þess vegna setti hann fram svonefnda tilgátu Poincarés, sem hefur síðan orðið ein helsta gáta Lesa meira
Er hægt að vera talnablindur?
Talnablinda er vissulega til. Hún er þó afar misjöfn. Sumir eru aðeins lítils háttar talnablindir en aðrir geta átt í erfiðleikum með að ákvarða hvort 57 sé hærri tala en 54 eða telja saman smápeningana sem þeir fá til baka í verslun. Talið er að um 6% fólks eigi í einhverjum erfiðleikum með tölur og talnablinda leggst alveg jafnt á bæði kynin. Lesblinda og talnabli Lesa meira
Veikustu hliðar tækninnar
Þegar hver orrustuflugvélin á fætur annarri hrapaði á árunum fyrir 1950, voru þessi slys fyrst í stað útskýrð með mistökum flugmannanna. En hinn mikli fjöldi slysa varð engu að síður til þess að hjá bandarískum hernaðaryfirvöldum fóru menn að velta fyrir sér samspili manns og véla. Nánari rannsókn á slysunum leiddi nefnilega í ljós að í flestum tilvikum mátti Lesa meira
Skrúfan platar heila markmannsins
Sálfræði Þetta gerir skrúfuðu skotin afar lúmsk. Sálfræðingurinn Cathy Craig hefur rannsakað hvers vegna svo erfitt er að sjá þessa braut boltans fyrir og hún kemst að þeirri niðurstöðu að heili mannsins sé ófær um að reikna bognar brautir. Í ríki náttúrunnar er aðdráttaraflið eini hröðunarkrafturinn og þar er ekki að finna hluti sem snúast mjög hratt. Lesa meira
Heilinn þarf vinnufrið
Sálfræði Fái augað að sjá tvo hluti mjög hratt, er það oft aðeins fyrri myndin sem við náum að sjá, en hin síðari nær aldrei inn í vitundina. Franskir vísindamenn skönnuðu heilastarfsemi þátttakenda í tilraun sem látnir voru sjá tvo hluti hvorn á eftir öðrum á miklum hraða. Sumir áttuðu sig alls ekki á seinni myndinni, en aðrir voru meðvitaðir um tilvist henn Lesa meira
Sigur viljans
Innst inni í okkur er að finna eina af sterkustu hvötum okkar – ef ekki þá langsterkustu – nefnilega hvötina til að lifa af. Þessi hvöt myndar grunninn í allri þróuninni sem hefur skapað þann heim er við þekkjum í dag. Ekki einungis allir menn, dýr og plöntur, heldur sérhver einstök fruma lifir einungis með það að markmiði að geta komið genum sínum á framfæri til Lesa meira
Hvernig virkar litasýn manna?
Þegar ljósgeisli skellur á auganu er ljósið sjálft ekki litað. Litaskynjunin verður til í heilanum og byggist á þeim skynfrumum sem taka við ljósinu í auganu. Þetta merkir að litaskyn er aðeins til í heila okkar og við getum því reyndar ekki verið viss um að við skynjum litina öll á sama hátt. Það eru hinir svonefndu “tappar” í auganu sem skynja liti en “staf Lesa meira
Hárnákvæmt heilakort
Með því að skera fjölmarga heila í þunnar sneiðar og baða þær í DNA-upplausn, hyggst einn af ríkustu mönnum veraldar, skapa nýtt kort af mannsheilanum sem vísindamenn um allan heim geti nýtt í rannsóknum sínum. Paul Allen sem á sínum tíma átti þátt í stofnum Microsoft, seildist nokkuð djúpt í vasann á síðasta ári og dró upp 100 milljónir dollara sem hann lagði Lesa meira
Hvað er “deja vu”?
Endurlifun eða “deja vu” er fyrirbrigði sem flest fólk kannast við. Þetta felst í því að fá skyndilega á tilfinninguna að hafa einhvern tíma áður verið á sama stað eða við nákvæmlega sömu aðstæður. Þessi tilfinning er þó sjaldnast nákvæm, heldur fær maður óljóst á tilfinninguna að hafa upplifað þetta áður. Fyrirbrigðið kallast “deja vu” á flestum Lesa meira
150 ára barátta við Everest
Manninn hefur lengið langað til að stíga á topp hæsta fjalls heims. Leiðin er hin lengsta og mannskæðasta sem menn hafa tekist á við. Hún hefst með mælingum Breta á miðri 19. öld en það er ekki fyrr en upp úr 1920 sem þeir eru reiðubúnir að reyna við tindinn í fyrsta sinn.
Lifandi Vísindi birti fjórar stórar greinar um merkustu leiðangrana á toppinn: Þann fyrsta, sem því miður misttókst, þann sem tókst, þegar Edmund Hillary sté á tindinn, þann sem Reinhold Messner fór einsamall og svo um árið 1996, sem var þakið slysum.
Hnattrænar áskoranir
Þannig fáum við loftslagið á réttan kjöl
Í desember 2009 funduðu stjórnmálamenn frá öllum heiminum á leiðtogafundi í Kaupmannahöfn, þar sem umræðuefnið var loftslag framtíðarinnar. Markmiðið var að komast að niðurstöðu sem yrði til þess að draga úr hlýnun jarðar, aðallega með því að minnka koltvísýringsmengun.
Lifandi Vísindi birti þrjár stórar greinar um hvaða lausnir nauðsynlegt sé að veðjað sé á, ef ætlunarverkið á að takast. Við höfum í raun yfir að ráða nauðsynlegri tækni til að lækka hitastig jarðar um tvær til þrjár gráður. Ekki nóg með það, heldur ættum við að geta framkvæmt allar breytingarnar á aðeins aldarfjórðungi!
Apollo verkefnið
"Lítið skref fyrir manninn, en risastökk fyrir mannkyn."
Hin frægu orð Neil Armstrongs á mánanum voru hápunkturinn á átta ára undirbúningi, þar sem 400.000 manns höfðu stritað við að raungera undraverðan draum.
Lifandi vísindi hyllir þetta afrek með röð greina þar sem þú getur fylgt í fótspor Apollo-geimfaranna. Fylgist með þeim þegar þeir eru á toppi stærstu eldflaugar sem nokkru sinni hefur verið smíðuð og þeytast út í geiminn. Meðan þeir á 40.000 km/klst. hraða stefna til tungsins. Einnig þeim spennuþrungnu mínútum þegar þeir þurfa að finna sér lendingarstað milli viðsjálverðra gíga og kletta, sem og á hættulegum ferðum þeirra í ókönnuðum geimi.
