Sjúkdómar og læknisfræði
Þegar getnaðarvarnarpillur voru leyfðar sem getnaðarvörn í Bandaríkjunum árið 1960 var kynlíf á einu augabragði losað undan oki fjölgunarinnar. Kvenréttindakonur fögnuðu því að konur hefðu nú loks yfirráð yfir eigin líkömum en aðrar óttuðust að pillan myndi hafa í för með sér siðferðislega hnignun. Í dag er pillan nánast jafnalgeng og vítamín og er notuð af meira en 100 milljónum kvenna víðsvegar um heim.
Aðvörun: Þetta efni kemur í veg fyrir egglos. Þessa aðvörun var að finna á miðanum á litla, brúna pilluglasinu sem innihélt lyfið Enovid, sem kom á markað í Bandaríkjunum síðsumars árið 1957. Lyfið hafði nýverið hlotið samþykki yfirvalda í meðhöndlun á óreglulegum blæðingum og skyndilega fjölgaði þeim konum mjög verulega. Innan við tveimur árum eftir að Enovid kom á markað voru ríflega tvær milljónir kvenna farnar að nota lyfið. Það sem flestallar konurnar sóttust eftir var í raun ekki sjálft lyfið Enovid heldur aukaverkunin, þ.e. getnaðarvarnareiginleikinn. Fréttin um þennan aukalega ávinning af töflunum breiddist út eins og eldur í sinu, landshorna á milli, jafnvel þótt getnaðarvarnir væru mikið bannorð og notkun ge Lesa meira
Ósonbor gerir nú tannviðgerðir sársaukalausar
Læknisfræði Sársaukalaus úðun með ósongasi getur drepið skaðlegar bakteríur - og um leið gert við holur í tönnunum. Óson er reyndar hættuleg gastegund, sem auk þess að vera bakteríudrepandi, getur valdið miklum skaða í öndunafærum ef hún kemst í þau. En nú hefur vísindamaður einn þróað gúmíhettu sem setja má yfir þá tönn sem þarfnast viðgerðar. Tannlækn Lesa meira
Nú fer heilinn að gera við sig sjálfur
Rafstraumur upp á allt að 8.000 amper þýtur um koparspóluna fáeinum sentimetrum ofan við heila sjúklingsins og læknirinn færir hana fram og aftur, rétt eins og töframaður með sprota sinn. Þótt spólan sé vel einangruðu heyrist frá henni hávært suð og það veldur konunni nokkrum fiðringi í maganum til að byrja með en síðan verður hún þess vör sér til mikils létti Lesa meira
Blóðsugurnar geta bjargað mannslífum
Blóðsugur! Orðið eitt og sér dugar til að mörgu fólki renni kalt vatn milli skinns og hörunds. Hugurinn hvarflar samstundis að hinum blóðþyrsta greifa, Drakúla, og leðurblökunum sem hlýða hverri bendingu hans í hinni margfrægu skáldsögu. Drakúla greifi er hugarfóstur, fætt af frjóu ímyndunarafli, en menn hafa þó frá aldaöðli haft ástæðu til að óttast blóðsug Lesa meira
Lítil dæla hjálpar veikburða hjarta
Læknisfræði Þýskir vísindamenn hafa þróað nýja hjartadælu sem á mörgum sviðum hefur yfirburði yfir hefðbundnar dælur. Dælan er gerð úr títani og vegur aðeins 180 grömm þannig að hún hentar vel sjúkum konum og börnum sem ekki hafa mikið rými fyrir aukadælu í líkamanum. Hjartadælur eru nú einkum notaðar fyrir þá sjúklinga sem bíða eftir hjartaígræðslu en Lesa meira
Af hverju eru æðar bláar þegar blóðið er rautt?
Blóð gegnir margvíslegum hlutverkum, en eitt af því sem allra mestu skiptir er að flytja súrefni um líkamann. Það er einmitt magn súrefnis í blóðinu sem ræður því hversu rautt blóðið er. Blóðið drekkur í sig súrefni í lungunum. Nánar tiltekið er það hið járnríka prótein, hemóglóbín, í rauðu blóðkornunum, sem býr yfir mikill hæfni til að binda súrefni. Lesa meira
Ný skönnun afhjúpar krabba
Læknisfræði Það er ekki beinlínis sársaukalaus rannsókn sem fólk þarf að ganga í gegnum þegar leitað er að krabbameini í meltingarvegi. Læknirinn þarf að smeygja langri, sveigjanlegri leiðslu inn í gegnum endaþarminn og þaðan áfram í gegnum þarmana. Á enda leiðslunnar er m.a. lítil myndavél og læknirinn getur á skjá séð hvort einhvers staðar hafi myndast æxli Lesa meira
Von gegn hitabeltissjúkdómi
Læknisfræði. 17 milljónir manna þjást af svonefndri fljótablindu. Þetta er hitabeltissjúkdómur og myndast þannig að örsmá sníkjudýr setjast að kringum augað. Þetta veldur bólgu sem þekur hornhimnuna og þar með blindu. Fram að þessu hafa vísindamennirnir álitið að það væru afkvæmi sníkjudýranna sem orsökuðu bólguna og um leið blinduna. En nú hafa bandarísk Lesa meira
Naflastrengurinn gefur fólki nýtt líf
Naflastrengurinn gengur nú í endurnýjun lífdaga. Hingað til hlutverk hans einungis verið fólgið í því að sjá fóstrinu fyrir súrefni, næringu og öðrum lífsnauðsynjum. Eftir fæðinguna er hlutverki hans lokið, en nú verður breyting á því. Í framtíðinni verður naflastrengurinn áfram eins konar líflína, bæði fyrir börn og fullorðna. Í blóðinu í naflastrengnum Lesa meira
Genagræðsla læknar banvænan blóðsjúkdóm
Læknisfræði. Nú standa vonir til að unnt verði að lækna tiltölulega útbreiddan blóðsjúkdóm sem einvörðungu skapast af erfðagalla. Sjúkdómurinn gengur í erfðir og stafar af stökkbreytingu í genum sem kóða fyrir hemóglóbíni, en það er það efni í rauðu blóðkornunum sem bindur við sig súrefni. Þessi stökkbreyting kemur hemóglóbínsameindunum til að vinda sig Lesa meira
Bakteríur vinna á krabbameini
Læknisfræði Bakteríur í blóði geta verið lífshættulegar, en þær geta líka bjargað lífi. Vísindamenn við John Hopkins-sjúkrahúsið í Baltimore í Bandaríkjunum hafa nú ræktað genabreytt afbrigði af bakteríunni Clostridium novyi, sem tekur við þar sem hefðbundin lyfjameðferð dugar ekki lengur. Það háir sem sé lyfjameðferðinni að í krabbameinsæxli er mikið bl Lesa meira
150 ára barátta við Everest
Manninn hefur lengið langað til að stíga á topp hæsta fjalls heims. Leiðin er hin lengsta og mannskæðasta sem menn hafa tekist á við. Hún hefst með mælingum Breta á miðri 19. öld en það er ekki fyrr en upp úr 1920 sem þeir eru reiðubúnir að reyna við tindinn í fyrsta sinn.
Lifandi Vísindi birti fjórar stórar greinar um merkustu leiðangrana á toppinn: Þann fyrsta, sem því miður misttókst, þann sem tókst, þegar Edmund Hillary sté á tindinn, þann sem Reinhold Messner fór einsamall og svo um árið 1996, sem var þakið slysum.
Hnattrænar áskoranir
Þannig fáum við loftslagið á réttan kjöl
Í desember 2009 funduðu stjórnmálamenn frá öllum heiminum á leiðtogafundi í Kaupmannahöfn, þar sem umræðuefnið var loftslag framtíðarinnar. Markmiðið var að komast að niðurstöðu sem yrði til þess að draga úr hlýnun jarðar, aðallega með því að minnka koltvísýringsmengun.
Lifandi Vísindi birti þrjár stórar greinar um hvaða lausnir nauðsynlegt sé að veðjað sé á, ef ætlunarverkið á að takast. Við höfum í raun yfir að ráða nauðsynlegri tækni til að lækka hitastig jarðar um tvær til þrjár gráður. Ekki nóg með það, heldur ættum við að geta framkvæmt allar breytingarnar á aðeins aldarfjórðungi!
Apollo verkefnið
"Lítið skref fyrir manninn, en risastökk fyrir mannkyn."
Hin frægu orð Neil Armstrongs á mánanum voru hápunkturinn á átta ára undirbúningi, þar sem 400.000 manns höfðu stritað við að raungera undraverðan draum.
Lifandi vísindi hyllir þetta afrek með röð greina þar sem þú getur fylgt í fótspor Apollo-geimfaranna. Fylgist með þeim þegar þeir eru á toppi stærstu eldflaugar sem nokkru sinni hefur verið smíðuð og þeytast út í geiminn. Meðan þeir á 40.000 km/klst. hraða stefna til tungsins. Einnig þeim spennuþrungnu mínútum þegar þeir þurfa að finna sér lendingarstað milli viðsjálverðra gíga og kletta, sem og á hættulegum ferðum þeirra í ókönnuðum geimi.
