Sjúkdómar og læknisfræði
Þegar getnaðarvarnarpillur voru leyfðar sem getnaðarvörn í Bandaríkjunum árið 1960 var kynlíf á einu augabragði losað undan oki fjölgunarinnar. Kvenréttindakonur fögnuðu því að konur hefðu nú loks yfirráð yfir eigin líkömum en aðrar óttuðust að pillan myndi hafa í för með sér siðferðislega hnignun. Í dag er pillan nánast jafnalgeng og vítamín og er notuð af meira en 100 milljónum kvenna víðsvegar um heim.
Aðvörun: Þetta efni kemur í veg fyrir egglos. Þessa aðvörun var að finna á miðanum á litla, brúna pilluglasinu sem innihélt lyfið Enovid, sem kom á markað í Bandaríkjunum síðsumars árið 1957. Lyfið hafði nýverið hlotið samþykki yfirvalda í meðhöndlun á óreglulegum blæðingum og skyndilega fjölgaði þeim konum mjög verulega. Innan við tveimur árum eftir að Enovid kom á markað voru ríflega tvær milljónir kvenna farnar að nota lyfið. Það sem flestallar konurnar sóttust eftir var í raun ekki sjálft lyfið Enovid heldur aukaverkunin, þ.e. getnaðarvarnareiginleikinn. Fréttin um þennan aukalega ávinning af töflunum breiddist út eins og eldur í sinu, landshorna á milli, jafnvel þótt getnaðarvarnir væru mikið bannorð og notkun ge Lesa meira
Leikfang eða heilagrill?
Í rannsóknamiðstöðinni Femu í Aachen sitja sjálfboðaliðar með farsíma við eyrað í sérstöku herbergi þar sem öll önnur geislun er lokuð úti. Þegar síminn sendir frá sér boð eru rafóður notaðar til að fylgjast með viðbrögðum heilans. Vopnaðir skrúflyklum og rörtöngum ganga reiðir menn í hóp í átt að farsímamastri hverfisins. Þessir borgarar óttast a Lesa meira
Á maður að drekka þótt maður sé ekki þyrstur?
Langflestur dugar ágætlega að drekka þegar þorstinn kallar. Ýmis skyntæki í koki og hálsi, svo og í blóðrásinni, fylgjast með því hvort nægur vökvi sé í líkamanum og senda boð til þorstastöðva heilans, sem skapar okkur þorstatilfinningu þegar vökvinn er í minna lagi. Það er aðeins við afbrigðilegar aðstæður, svo sem í miklum hita eða loftraka sem þessi sjál Lesa meira
Geldar flugur eiga að útrýma svefnsýki
Nú eru liðin sjö ár síðan tse-tse-flugur sáust síðast á Zanzibar. Brotthvarf þessara flugna hefur gert sannkallað kraftaverk fyrir íbúa þessarar litlu eyjar sem er undan austurströnd Afríku og tilheyrir Tanzaníu. Ástæðan er sú að tse-tse-flugur breiða út svefnsýki - sjúkdóm sem verður bæði mönnum og búfénaði að aldurtila. Síðan flugunum var útrýmt hér hefur Lesa meira
Geðklofar hafa brenglað ilmskyn
Læknisfræði Lyktarskyn - eða réttara sagt, óvirkt lyktarskyn - gæti verið aðvörun um geðklofa framundan. Þetta sýna nýjar ástralskar rannsóknir. Allir þátttakendur í tilrauninni - sem höfðu brenglað lyktarskyn - urðu geðklofasjúklingar. Lengi hafa vísindamennirnir gert sér grein fyrir því að ilmskyn geðklofasjúklinga virkar ekki eðlilega. Ástæðan er sú að Lesa meira
Breytir blóðgjöf DNA-myndinni?
Að öllu eðlilegu mun jafnvel mjög mikil blóðgjöf ekki breyta DNA-eiginleikum blóðþegans. Ástæðan er sú að til blóðgjafar er notað sérstakt blóðþykkni sem ekkert erfðaefni er að finna í. Venjulegt blóð er mjög sjaldan notað. En þó svo sé er það yfirleitt ekki nema 20-30% af heildarblóðmagninu sem skipt er um og þegar kemur að DNA-greiningu er yfirleitt ekki unn Lesa meira
Skanni sýnir nákvæmlega hvar fitan er
Læknisfræði Það er ekki auðvelt verkefni að mæla nákvæmlega hversu mikil fita er í líkamanum. Baðvogin segir okkur ekkert um það hvað af líkamsþyngdinni er fita og hvað er vatn eða beinmassi. Nýr fituskanni afgreiðir nú þetta vandaverk á 30 sekúndum. Ekki þarf annað en að standa grafkyrr í tækinu í hálfa mínútu meðan hringur færist niður kringum líkamann. Lesa meira
Pilla heldur okkur vakandi allan sólarhringinn
Þetta virðist vera ættað úr vísindaskáldsögu – en er þó raunverulegt. Ný tegund af örvandi lyfi, mótafínil, hefur frá árinu 1999 verið notað í meðferð á sjúklingum sem þjást af svefntrufluninni narcolepsy og virðist geta losað heilbrigða menn við alla svefnþörf. Í fjölda tilrauna hefur þetta lyf getað haldið hermönnun og flugmönnum vakandi og einbeittum í Lesa meira
Amfetamín eykur tilfinninganæmi í fingrum
Læknisfræði Því eru engin eðlisfræðileg takmörk sett hversu næmt tilfinningaskyn okkar getur orðið, segja nú þýskir taugafræðingar við Ruhr-háskóla í Bochum. Þessi uppgötvun gæti leitt af sér byltingu í meðferð fólks sem hefur að hluta glatað tilfinningaskyninu. T.d. missa sykursýkisjúklingar og eldra fólk oft svo mikið af tilfinningaskyni í fingrum að þetta Lesa meira
Súperman fær nýtt loft
Læknisfræði Átta árum eftir að leikarinn Christopher Reeve lamaðist frá hálsi og niður úr, hefur honum nú verið gert kleift að draga andann á eðlilegri hátt en áður. Rafóður sem græddar hafa verið í þindina, koma henni til að draga loft í lungun án aðstoðar frá lungnavélinni sem hann hefur verið tengdur við síðan hann hálsbrotnaði. Nú þegar er hann fær um Lesa meira
Hjarta tánings lagað með stofnfrumum
Læknisfræði Bandarískur táningur var svo heppinn að lifa af skot í hjartað með naglabyssu. Hjarta hans skaðaðist þó svo illa að einungis hjartaígræðsla hefði getað gert honum kleift að lifa eðlilegu lífi. En læknarnir völdu algerlega nýja leið. Drengurinn fékk lyfjablöndu sem örvaði vöxt stofnfruma í blóðinu, og eftir eina viku gátu læknarnir einangrað hluta Lesa meira
150 ára barátta við Everest
Manninn hefur lengið langað til að stíga á topp hæsta fjalls heims. Leiðin er hin lengsta og mannskæðasta sem menn hafa tekist á við. Hún hefst með mælingum Breta á miðri 19. öld en það er ekki fyrr en upp úr 1920 sem þeir eru reiðubúnir að reyna við tindinn í fyrsta sinn.
Lifandi Vísindi birti fjórar stórar greinar um merkustu leiðangrana á toppinn: Þann fyrsta, sem því miður misttókst, þann sem tókst, þegar Edmund Hillary sté á tindinn, þann sem Reinhold Messner fór einsamall og svo um árið 1996, sem var þakið slysum.
Hnattrænar áskoranir
Þannig fáum við loftslagið á réttan kjöl
Í desember 2009 funduðu stjórnmálamenn frá öllum heiminum á leiðtogafundi í Kaupmannahöfn, þar sem umræðuefnið var loftslag framtíðarinnar. Markmiðið var að komast að niðurstöðu sem yrði til þess að draga úr hlýnun jarðar, aðallega með því að minnka koltvísýringsmengun.
Lifandi Vísindi birti þrjár stórar greinar um hvaða lausnir nauðsynlegt sé að veðjað sé á, ef ætlunarverkið á að takast. Við höfum í raun yfir að ráða nauðsynlegri tækni til að lækka hitastig jarðar um tvær til þrjár gráður. Ekki nóg með það, heldur ættum við að geta framkvæmt allar breytingarnar á aðeins aldarfjórðungi!
Apollo verkefnið
"Lítið skref fyrir manninn, en risastökk fyrir mannkyn."
Hin frægu orð Neil Armstrongs á mánanum voru hápunkturinn á átta ára undirbúningi, þar sem 400.000 manns höfðu stritað við að raungera undraverðan draum.
Lifandi vísindi hyllir þetta afrek með röð greina þar sem þú getur fylgt í fótspor Apollo-geimfaranna. Fylgist með þeim þegar þeir eru á toppi stærstu eldflaugar sem nokkru sinni hefur verið smíðuð og þeytast út í geiminn. Meðan þeir á 40.000 km/klst. hraða stefna til tungsins. Einnig þeim spennuþrungnu mínútum þegar þeir þurfa að finna sér lendingarstað milli viðsjálverðra gíga og kletta, sem og á hættulegum ferðum þeirra í ókönnuðum geimi.
