Sólkerfið
Elstu stjörnurnar eru næstum jafngamlar og alheimurinn – sem sagt meira en 13 milljarða ára. Ein þeirra hefur skráningarnúmerið HE0107-5240 og er í útjaðri Vetrarbrautarinnar, í um 36.000 ljósára fjarlægð. Massi þessarar stjörnu er örlitlu minni en massi sólarinnar. Aldur stjörnunnar er metinn út frá innihaldi hennar af þungum frumefnum, þyngri en vetni og helíum. Vetni og helíum myndaðist við Miklahvell fyrir um 13,7 milljörðum ára. Þyngri frumefni hafa síðan myndast inni í stjörnum og þegar sprengistjörnur springa. Það tekur sem sagt tíma að mynda þessi þyngri frumefni og enn sem komið er, eru þau ekki nema um 1% af öllu efni í alheiminum. Þegar stjörnufræðingar rannsökuðu litróf stjörnunnar uppgötvuðu þeir að málmainniha Lesa meira
Nýfundin geimpláneta á leið til tortímingar
Ekki voru menn fyrr búnir að uppgötva geimplánetuna Wasp-18b, en tími virðist kominn til að kveðja hana aftur. Plánetan sem er um tíföld á við Júpíter að stærð, er nefnilega á leið til tortímingar og verður gleypt af sinni eigin sól eftir svo sem milljón ár. Þessi pláneta er nú þegar komin svo nálægt stjörnunni að hver hringferð um hana tekur ekki nema 0,94 jarðs Lesa meira
Ráðgátan um hina heitu kórónu sólar leyst
Umhverfis sólina er að finna kórónu – þunnar gasslæður sem teygja sig milljónir kílómetra út í geiminn og lýsa með perluhvítu skini. Þetta hvíta skin endurspeglar ofurhátt hitastig gasskýjanna, því kórónan er um eina milljóna gráðu heit og sums staðar allt að fjórum milljón gráðum. Það hefur verið mönnum ráðgáta hvers vegna þetta þunna gas verður svo Lesa meira
Er tunglið alltaf alveg jafnstórt?
Sumir hafa vafalaust tekið eftir því að í desember 2008 og janúar 2009 var fullt tungl óvenju stórt og skært. Þetta var engin sjónhverfing heldur er ástæðunnar að leita í braut tunglsins um jörðu. Braut tunglsins kringum jörðina er nokkuð aflöng og fjarlægðin milli jarðar og tungls getur verið frá 363.300 upp í 405.500 km – sem reyndar eru meðaltölur. Þegar tung Lesa meira
Getur Plútó rekist á Neptúnus?
Það virðist ekki fráleit hugmynd að Neptúnus og Plútó gætu rekist saman, vegna þess að brautir þeirra skerast. Plútó var þannig nær sólu en Neptúnus frá 21. janúar 1979 til 11. febrúar 1999. Báða þessa daga fór Plútó fram hjá braut Neptúnusar án þess að nokkuð gerðist. Raunar verður Neptúnus alltaf staddur annars staðar í brautinni þegar Plútó fer hjá og h Lesa meira
Nágrannar Vetrarbrautarinnar á förum
Það getur verið spennandi, en einnig nokkur áskorun, að hitta nýja nágranna. Það er einmitt hlutskipti stjörnufræðinga nú á tímum, enda uppgötva þeir hverja nýju nágrannastjörnuþokuna á fætur annarri í grennd við okkar eigin stjörnuþoku, Vetrarbrautina. Vetrarbrautin er hluti af svonfendum Grenndarhóp, sem er safn af 50 stórum og fjölmörgum minni stjörnuþokum. Lesa meira
Nýfundin pláneta keimlík jörðinni
Stjörnufræði Stjörnufræðingar hafa nú uppgötvað reikistjörnu sem líkist nokkuð jörðinni á æskudögum hennar. Þessi reikistjarna er í 424 ljósára fjarlægð, í sólkerfinu HD113766 sem er um 10 milljón ára að aldri. Þessi unga bergreikistjarna er í miklu belti af heitu ryki sem umlykur aðra af tveimur sólstjörnum þessa sólkerfis. Stjörnufræðingarnir telja að Lesa meira
Hringir Úranusar breytast
Stjörnufræði Með hinum öfluga stjörnusjónauka Keck II á Hawaii tókst mönnum í maí 2007 að sjá hringi Úranusar beint frá hlið. Frá þessu sjónarhorni virðast þeir aðeins örmjótt strik, en það er aðeins á 42 ára fresti sem færi gefst til að skoða þá úr þessu horni. Hringirnir uppgötvuðust ekki fyrr en 1977 og stjörnufræðingar hafa því ekki áður átt Lesa meira
Það rignir í geimnum
Stjörnufræði Í sólkerfi í þúsund ljósára fjarlægð frá jörðu hafa stjörnufræðingar í fyrsta sinn séð hvernig vatn berst til svæða þar sem nýjar reikistjörnur eru í fæðingu. Í gegnum Spitzer-sjónauka NASA hafa stjörnufræðingar athugað sólkerfið NGC 1333-IRAS 4B í stjörnumerkinu Perseifi. Þetta reikistjörnukerfi er umlukið risavöxnu skýi sem gefur frá Lesa meira
Veðurspá frá sólinni
Sólin sendir frá sér stöðugan sólvind, samfelldan straum hlaðinna efniseinda, út í geiminn. Yfirleitt erum við í öruggu skjóli segulsviðs jarðar en af og til verður sólgos eða eða efnisgos í kórónunni til að margfalda þessa hættulegu geislun. Þessi öflugu sólstormar geta drepið geimfara í geimgöngu, eyðilagt rafeindabúnað í gervihnöttum og jafnvel á jörðu ni Lesa meira
Getur risavaxið svarthol gleypt heila stjörnuþoku?
Í mörgum stjörnuþokum sjá stjörnufræðingar að þéttni efnis, hvort heldur um er að ræða stjörnur, ryk eða gas, eykst mjög þegar dregur nær miðju stjörnuþokunnar. Á grundvelli mælinga á hraðri hringhreyfingu þessa efnis hafa menn í mörgum tilvikum getað slegið því föstu að í miðju stjörnuþokunnar sé að finna mjög þungt svarthol. Ástæða þess að svart Lesa meira
150 ára barátta við Everest
Manninn hefur lengið langað til að stíga á topp hæsta fjalls heims. Leiðin er hin lengsta og mannskæðasta sem menn hafa tekist á við. Hún hefst með mælingum Breta á miðri 19. öld en það er ekki fyrr en upp úr 1920 sem þeir eru reiðubúnir að reyna við tindinn í fyrsta sinn.
Lifandi Vísindi birti fjórar stórar greinar um merkustu leiðangrana á toppinn: Þann fyrsta, sem því miður misttókst, þann sem tókst, þegar Edmund Hillary sté á tindinn, þann sem Reinhold Messner fór einsamall og svo um árið 1996, sem var þakið slysum.
Hnattrænar áskoranir
Þannig fáum við loftslagið á réttan kjöl
Í desember 2009 funduðu stjórnmálamenn frá öllum heiminum á leiðtogafundi í Kaupmannahöfn, þar sem umræðuefnið var loftslag framtíðarinnar. Markmiðið var að komast að niðurstöðu sem yrði til þess að draga úr hlýnun jarðar, aðallega með því að minnka koltvísýringsmengun.
Lifandi Vísindi birti þrjár stórar greinar um hvaða lausnir nauðsynlegt sé að veðjað sé á, ef ætlunarverkið á að takast. Við höfum í raun yfir að ráða nauðsynlegri tækni til að lækka hitastig jarðar um tvær til þrjár gráður. Ekki nóg með það, heldur ættum við að geta framkvæmt allar breytingarnar á aðeins aldarfjórðungi!
Apollo verkefnið
"Lítið skref fyrir manninn, en risastökk fyrir mannkyn."
Hin frægu orð Neil Armstrongs á mánanum voru hápunkturinn á átta ára undirbúningi, þar sem 400.000 manns höfðu stritað við að raungera undraverðan draum.
Lifandi vísindi hyllir þetta afrek með röð greina þar sem þú getur fylgt í fótspor Apollo-geimfaranna. Fylgist með þeim þegar þeir eru á toppi stærstu eldflaugar sem nokkru sinni hefur verið smíðuð og þeytast út í geiminn. Meðan þeir á 40.000 km/klst. hraða stefna til tungsins. Einnig þeim spennuþrungnu mínútum þegar þeir þurfa að finna sér lendingarstað milli viðsjálverðra gíga og kletta, sem og á hættulegum ferðum þeirra í ókönnuðum geimi.
