Stjörnufræði
Nýjar rannsóknir benda til að sólin sé alls ekki jafn stöðug og talið hefur verið. Fjöldi sólgosa hefur verið niðri í öldudal og kannski munu þau hverfa alveg um tíma. Þetta er vísbending um óþekkt ferli í iðrum sólar sem kunna að hafa mikil áhrif á loftslag jarðar.
Veturinn 2010 var óvenju kaldur í Norður-Evrópu. Margt bendir nú til að þetta hafi ekki verið tölfræðileg hending heldur að skýringuna megi leita til sólarinnar. Á þessu tímabili var virkni sólar óvenjulega lítil. Þessi litla virkni gæti hafa verkað á svonefndar vindrastir í heiðhvolfinu sem hafa hindrað milda vestanvinda að komast inn frá Atlantshafi, en þeir veita okkur tiltölulega mild vetrarveður. Þetta er álit Michael Lockwood við University of Reading en hann er prófessor í geimeðlisfræði. Rannsóknir hans benda til að sólin sé ekki jafn stöðug og talið hefur verið. Þetta sjónarmið styðja aðrar rannsóknir sem sýna að nokkrir þættir í virkni sólar geta sveiflast furðu mikið. Eitt greinilegt frávik felst í fjölda s Lesa meira
Gætu reikistjörnur verið í öðru plani?
Það er ekkert því til fyrirstöðu að einhver óþekkt reikistjarna gæti verið á braut um sólu án þess að falla inn í þá skífu sem brautir reikistjarnanna mynda. Þetta sést best á þeim halastjörnum sem annað veifið fara hér hjá. Brautir þeirra liggja alveg tilviljanakennt um geiminn. Og reikistjörnurnar eru heldur ekki allar jafn stöðugar í skífunni. Braut Plútós h Lesa meira
Tvö svarthol í stjörnuþoku
Stjörnufræði Í fyrsta sinn hafa stjörnufræðingar fundið stjörnuþoku þar sem tvo svarthol er að finna. Þetta er þokan NGC 6240 sem er í um 400 ljósára fjarlægð héðan. Gervihnötturinn Chandra hefur greint þá röntgengeislun sem myndast þegar svarthol draga til sín gas úr umhverfinu. Þegar gas sogast inn í svarthol myndast hringiða, svipað og þegar vatni er hleypt úr Lesa meira
Ný sönnun um svarthol í Vetrarbrautinni
Stjörnufræði Nú hafa stjörnufræðingar loks fengið staðfestingu á því sem þeir hafa lengi álitið. Það er svarthol í miðju Vetrarbrautarinnar. Tíu ára athuganir á stjörnunni S2 í nánd við Sagittarius A – sem er öflug uppspretta röntgengeisla inni í miðri Vetrarbrautinni – hafa afhjúpað að massi þessa fyrirbrigðis er svo mikill að þetta gæti verið svarthol. Lesa meira
Ísöld á Mars
Stjörnufræði Einmitt núna ríkir hlýindaskeið á jörðinni og það hefur staðið í hátt í 12.000 ár, eða frá lokum síðustu ísaldar. Nú hafa vísindamenn uppgötvað að á nágrannaplánetunni Mars, ríkir ísöld. Það eru skörpustu myndir sem náðst hafa af norðurpól reikistjörnunnar sem vísindamennirnir hafa rannsakað og komist að þessari niðurstöðu. Upplausn my Lesa meira
Sést inn að miðju Vetrarbrautarinnar?
Á heiðum næturhimni má stundum Vetrarbrautina sem slæðu á himni. Hún sést þó betur á suðlægari slóðum og er í raun ekki ósvipuðu skífu í laginu. Nánari skoðun á þessari slæðu sýnir stjörnuþéttni í Vetrarbrautinni er ekki jöfn. Á þeim hluta slæðunnar sem liggur gegnum stjörnumerkin Bogmanninn og Sporðdrekann á suðurhveli má sjá greinilega meiri stjörnuþ Lesa meira
Hver skírir stjörnurnar?
Það má reynda sjá auglýsingar þar sem fólki er boðið að skrá stjörnunöfn gegn greiðslu. En það er þó reyndar aðeins alþjóðlega stjörnustofnunin í París sem fer með réttinn til að gefa himinhnöttum nöfn – eða t.d. einstökum gígum á tunglinu. Vilji maður gera nafn sitt ódauðlegt með þessum hætti er aftur á móti reynandi að skyggnast um eftir áður óþek Lesa meira
Eru til stjörnur utan við stjörnuþokurnar?
Allt fram á síðasta áratug 20. aldar voru aðeins þekkt örfá dæmi um stjörnur sem vafasamt gat talist að tilheyrðu ákveðinni stjörnþoku. Þetta átti þá einkum við um stjörnur í grennd við Vetrarbrautina. En árið 1997 uppgötvuðu vísindamennirnir, með hjálp Hubble-sjónaukans, meira en 600 stakar stjörnur í Virgo-stjörnuþokuþyrpingunni, sem svo er nefnd og er í um Lesa meira
Sprengistjarna í sérflokki
Þann 21. nóvember 2001 uppgötuðu tveir gervihnettir – sem reyndar voru sendir út í geiminn í allt öðrum erindum – mjög orkuríka gammageislun frá ákveðnum stað í geimnum. Stóru sjónaukunum í Chile var strax beint að þessum stað og tveimur dögum síðar tókst að fanga síðustu ummerki sprengingarinnar með hinum gríðarstóra VLT-sjónauka. Niðurstöðurnar voru yfir Lesa meira
Norður og suðurljós á sama tíma
Stjörnufræði Stjörnufræðingar hafa lengi verið þeirrar skoðunar að norðurljós og suðurljós sjáist á sama tíma í grennd við heimskautin. Nú hafa þeir fengið sannanir fyrir þessu eftir að Polar-gervihnötturinn frá NASA hefur sent frá sér myndir sem sýna hvernig þessi ljósfyrirbrigði breiðast nánast alveg samhverft út yfir báðum pólsvæðunum á einni klukkustun Lesa meira
150 ára barátta við Everest
Manninn hefur lengið langað til að stíga á topp hæsta fjalls heims. Leiðin er hin lengsta og mannskæðasta sem menn hafa tekist á við. Hún hefst með mælingum Breta á miðri 19. öld en það er ekki fyrr en upp úr 1920 sem þeir eru reiðubúnir að reyna við tindinn í fyrsta sinn.
Lifandi Vísindi birti fjórar stórar greinar um merkustu leiðangrana á toppinn: Þann fyrsta, sem því miður misttókst, þann sem tókst, þegar Edmund Hillary sté á tindinn, þann sem Reinhold Messner fór einsamall og svo um árið 1996, sem var þakið slysum.
Hnattrænar áskoranir
Þannig fáum við loftslagið á réttan kjöl
Í desember 2009 funduðu stjórnmálamenn frá öllum heiminum á leiðtogafundi í Kaupmannahöfn, þar sem umræðuefnið var loftslag framtíðarinnar. Markmiðið var að komast að niðurstöðu sem yrði til þess að draga úr hlýnun jarðar, aðallega með því að minnka koltvísýringsmengun.
Lifandi Vísindi birti þrjár stórar greinar um hvaða lausnir nauðsynlegt sé að veðjað sé á, ef ætlunarverkið á að takast. Við höfum í raun yfir að ráða nauðsynlegri tækni til að lækka hitastig jarðar um tvær til þrjár gráður. Ekki nóg með það, heldur ættum við að geta framkvæmt allar breytingarnar á aðeins aldarfjórðungi!
Apollo verkefnið
"Lítið skref fyrir manninn, en risastökk fyrir mannkyn."
Hin frægu orð Neil Armstrongs á mánanum voru hápunkturinn á átta ára undirbúningi, þar sem 400.000 manns höfðu stritað við að raungera undraverðan draum.
Lifandi vísindi hyllir þetta afrek með röð greina þar sem þú getur fylgt í fótspor Apollo-geimfaranna. Fylgist með þeim þegar þeir eru á toppi stærstu eldflaugar sem nokkru sinni hefur verið smíðuð og þeytast út í geiminn. Meðan þeir á 40.000 km/klst. hraða stefna til tungsins. Einnig þeim spennuþrungnu mínútum þegar þeir þurfa að finna sér lendingarstað milli viðsjálverðra gíga og kletta, sem og á hættulegum ferðum þeirra í ókönnuðum geimi.
