Lifandi Vísindi
 
Prenta
10.01.2006     Er svart alls staðar litur sorgarinnar?
Hvers vegna er svarti liturinn tákn sorgarinnar í menningu okkar? Er þetta alls staðar eins?

Svart er alls ekki eini liturinn sem þjóðir heims nota til að sýna sorg sína. T.d. í Nepal og sumum múslímalöndum ber fólk hvítar sorgarslæður í stað svartra, hefðbundinna klæða. Meðal frumbyggja Ástralíu er hvítt líka hefðbundinn sorgarlitur. Flestir munu líta á rautt sem einhvers konar skartklæðnað en þetta er þó sorgarlitur meðal ashanti-fólks í Ghana, þar sem fólk ber rauð sorgarbönd við jarðarfarir.
Ástæða þess að við tengjum svarta litinn við sorgina er að líkindum sú að svart er litur myrkurs og nætur. Dauðanum er oft líkt við nótt og eilífan svefn. Skærum litum líkjum við fremur við lífið.
Glæsilegur, svartur sorgarklæðnaður var mikið notaður meðal efnameira fólks í Norður-Evrópu þegar á 18. öld, en hinir efnaminni létu sér nægja dökkleit föt og svart sorgarbindi um handlegginn. Nefna má að Viktoría bretadrottning gekk svartklædd öll þau 40 ár sem hún var ekkja.
Svart er þó ekki einungis sorgarlitur, heldur getur þessi litur einnig táknað gleði og hátíðleika. Svarti liturinn er hefðbundinn í hátíðaklæðnaði svo sem smóking, kjólfötum og veislukjólum kvenna. Á tímum fyrri heimsstyrjaldarinnar var algengt að brúðarkjólar væru svartir, einkum þó meðal efnaminna fólks, enda voru slíkir kjólar fremur nothæfir við önnur tækifæri, svo sem þegar farið var í kirkju eða að jarðarför.
(2. tbl. 2002)

Leita í greinasafni
Lesendur álíta...

Guð er
Ekki til
Algóður
Almáttugur
Hinn mikli andi
Eins og lýst er í Bilíunni
Jesú Kristur
Veit ekki
Allt þetta og miklu meira
 

Spurningin...
Af hverju rís gufa upp úr heitu baði?
Þegar maður fer í heita sturtu, fyllist baðherbergið af gufu, þótt vatnshitinn sé langt undir suðumarki. Hvernig stendur á þessu? Vatn gufar ekki aðeins upp við suðu. Uppgufun stafar líka frá köldu vatni og jafnvel ís gefur frá sér dálitla uppgufun. Uppgufun vatns við lágt hitastig má t.d. sjá þegar þvottur er hengdur til þerris. Þvotturinn þornar einmitt vegna þess að vatnið í honum gufar upp. Baðherbergið fyllist af gufu vegna þess að uppgufun vatns eykst með hitastiginu. Sé horft á vatnssameindirnar sjálfar, þurfa þær allar sömu orku til að rífa sig lausar úr vökvanum og taka að svífa um loftið sem gufa. Orka dreifist á hinn bóginn aldrei alveg jafnt um vökva og raunar ekki heldur um fast efni né loftkennt. Sumar vatnssameindir rekast á aðrar og öðlast þannig viðbótarorku. Í vissum tilvikum er þessi viðbótarorka næg til að sameindirnar slíti sig lausar og mynda þá gufu. Þegar meðalorkan í vatninu – sem sagt hitinn – eykst, þá aukast jafnframt líkur á því að einstakar sameindir öðlist næga orku til að slíta sig lausar. Þannig fyllist baðherbergið á endanum af gufu. Þurreiming nefnist það þegar vatnssameindir gufa beint upp úr ís. Þetta fyrirbrigði veldur því t.d. að ísteningar í opnum bakka í frystinum minnka smám saman – en að vísu ofurhægt.